Çocukluk çağı astımı

Astım, solunum yollarının süregelen iltihabıdır. Tekrarlayan hırıltı, öksürük ve nefes darlığına yol açar. Doğru tedaviyle çocuklar normal bir yaşam sürer.

Bu hastalık nedir?

Astımda solunum yolları sürekli hassastır. Soğuk algınlığı, alerjen, sigara dumanı, soğuk hava ya da egzersiz gibi tetikleyicilerle daralır ve hava giriş çıkışı zorlaşır. Bu daralma tedaviyle geri döndürülebilir.

Sağlıklı hava yolu

Kas tabakası gevşek, iç yüzey ince, hava geçen boşluk geniş.

Astım atağında

Kas kasılır, iç yüzey şişer, boşlukta sümük birikir. Aynı boru, dörtte bir boşluk: nefes bu yüzden zorlaşır.

Astım bulaşıcı değildir ve çocuğunuzun yaptığı bir şeyden kaynaklanmaz. Türkiye’de okul çağındaki her on çocuktan yaklaşık birinde görülür.

Belirtileri nelerdir?

Tekrarlayan hırıltı ve öksürük, özellikle gece ve sabaha karşı
Koşarken, gülerken ya da ağlarken gelen nefes darlığı
Soğuk algınlıklarının uzun sürmesi ve “göğse inmesi”
Göğüste sıkışma hissi; küçük çocuklar bunu karın ağrısı diye anlatabilir

Hemen 112’yi arayın

Ne görürsünüz

Dudaklarında, dilinde ya da tırnaklarında morarma
Nefes alırken kaburga aralarının, boynunun ve göğsünün belirgin şekilde içe çekilmesi
Nefes darlığından konuşamaması, ağlayamaması ya da ememesi
Solunumunun duraksadığı anlar olması
Uyandıramayacağınız kadar halsiz ya da tepkisiz olması

Ne yaparsınız

112’yi arayın. Beklemeyin, kendi aracınızla yola çıkmayın.
Çocuğunuzu dik oturtun; yatırmayın, sıkan giysisini gevşetin.
Hekiminizin verdiği kurtarıcı ilaç varsa eylem planındaki gibi hazneyle verin.
Telefonu açık tutun ve yanından ayrılmayın.

112 Acil Çağrı

Aynı gün hekime başvurun

Ne görürsünüz

Dinlenirken de hızlı nefes alıp vermesi
Kurtarıcı ilacın (mavi inhaler) dört saatten sık gerekmesi
Üç günden uzun süren ya da düşmeyen ateş
Belirgin şekilde az beslenmesi, bezinin kuru kalması, ağzının kuruması
Bir yaşından küçük bebeklerde hırıltının ilk kez başlaması

Ne yaparsınız

Aynı gün çocuk hekimine ya da çocuk göğüs hastalıkları polikliniğine başvurun.
Kullandığı ilaçların kutularını ve varsa eylem planını yanınıza alın.
Ateşini, ilaç saatlerini ve şikâyetin ne zaman başladığını yazın.
Sigara içilen ortamdan uzak tutun.

Evde izleyebilirsiniz

Ne görürsünüz

Burun akıntısı ve hafif öksürük; sesi biraz kısılmış olabilir
Oyun oynaması, yiyip içmesi ve uyuyabilmesi
Ateşi var ama ateş düşürücüyle düşüyor ve düştüğünde rahatlıyor
Öksürük geceleri biraz artıyor ama nefesi rahat

Ne yaparsınız

Bol sıvı verin, odayı günde birkaç kez havalandırın.
Düzenli kullandığı ilaç varsa aksatmayın.
Ateşini ve nefes alışını günde birkaç kez gözden geçirin.
Yukarıdaki iki listeden bir işaret belirirse o satırın dediğini yapın.

Tanısı nasıl konur?

Tanı öyküye ve muayeneye dayanır. Hekiminiz şikâyetlerin ne zaman, ne sıklıkla ve neyle ortaya çıktığını sorar.

Beş yaşından büyük çocuklarda solunum fonksiyon testi (spirometri) yapılabilir. Daha küçük çocuklarda tedaviye verilen yanıt tanıyı destekler. Akciğer filmi her çocukta gerekmez.

Tedavisi nasıldır?

Kurtarıcı ilaç (çoğunlukla mavi inhaler) belirtiler olduğunda solunum yollarını açar. Hazne (spacer) ile kullanılır.

Kontrol edici ilaç her gün düzenli kullanılır ve atakları önler. Çocuğunuz iyiyken de bırakılmaz; asıl tedavi budur.

Eylem planı, hekiminizle birlikte doldurduğunuz tek sayfalık belgedir: iyi günlerde, belirtiler arttığında ve atakta ne yapacağınızı yazar.

Evde bakım

Yapın

İlaçları çocuğunuz iyiyken de, hekiminizin söylediği düzende verin.
Hazneyi (spacer) her zaman kullanın; küçük çocuklarda maskeli olanı.
Eylem planının bir kopyasını okula ve kreşe verin.
Belirtilerin ne zaman arttığını kısaca not edin; kontrolde çok işe yarar.

Yapmayın

Çocuğunuz iyileşti diye kontrol edici ilacı kendi başınıza kesmeyin.
Evde ve arabada sigara içilmesin; balkonda içmek de korumaz.
Kurtarıcı ilaç günde birkaç kez gerekiyorsa idare etmeyin, hekime başvurun.

Okul ve kreş

Eylem planının bir kopyasını öğretmene verin. Kurtarıcı ilacın okulda bulunmasını ve çocuğunuzun gerektiğinde ulaşabilmesini sağlayın.

Astımı kontrol altında olan çocuğun beden eğitiminden muaf tutulması gerekmez. Hekiminiz egzersiz öncesi ilaç önerebilir.

Sık sorulan sorular

Astım ilaçları bağımlılık yapar mı?: Hayır. Solunum yoluyla alınan astım ilaçları bağımlılık yapmaz. Düzenli kullanıldıklarında atakları önler ve ilaç ihtiyacını azaltırlar.
Çocuğum spor yapabilir mi?: Evet. Astımı kontrol altında olan çocuklar her sporu yapabilir. Hekiminiz egzersizden önce kurtarıcı ilaç önerebilir.
Astım geçer mi?: Bazı çocuklarda okul çağında belirtiler belirgin biçimde azalır, bazılarında erişkinlikte de sürer. Bunu ancak izlem gösterir; tedaviyi bırakma kararını hekiminiz verir.
Kortizonlu ilaçlar çocuğumun gelişimini etkiler mi?: Solunum yoluyla alınan düşük dozlar, ağızdan alınan kortizondan çok farklıdır. Hekiminizin verdiği dozda kullanıldığında boy gelişimine etkisi önemsizdir; kontrolsüz astımın kendisi gelişimi daha çok etkiler.

Hekiminize soracağınız sorular

Çocuğumun astımı hangi düzeyde ve hangi ilaçları kullanacağız?
Kurtarıcı ilacı ne sıklıkla kullanmak normal, ne zaman sizi aramalıyım?
Eylem planımızı birlikte dolduralım mı?
Bir sonraki kontrol ne zaman olmalı?

Kaynaklar

Hazırlayan: Astım ve Alerji · Son gözden geçirme: Kasım 2026 · Sonraki gözden geçirme: Kasım 2028

Bu bilgi eğitim amaçlıdır ve çocuğunuzu tanıyan hekimin değerlendirmesinin yerini tutmaz.